20 Şub 2013

Değer Yasası 9: Soyut Emek


[Soyut Çalışma-Bölüm 1’in video üretimi benim (şimdilik M olarak adlandıracağım ve aynı zamanda editör olan) fantastik bir film yapımcım tarafından tamamlandı. O, videoya tutarlı, karanlık hava vererek gerçekten harika bir iş yaptı ve ben bu projede onunla birlikte çalışabildiğim için çok mutluyum.]

Para sizi gerçekten becerebilir. Evinizi kaybetmenize neden olabilir. İşe gitmenize neden olabilir. Hükümetlerin devrilmesine, savaşların çıkmasına, ormanların yerle bir edilmesine neden olabilir...

Tabi ki para kendi başına hiçbir şeydir: kâğıt parçaları, bilgisayardaki rakamlar... Ve tabi ki para, kelimenin tam anlamıyla evlerinizin kaybedilmesine, hükümetlerin devrilmesine, savaşların oluşmasına veya becerilmenize yol açmaz. Bunları yapan insanlardır. Para insanları bu gibi şeyleri yapmaya zorlayan tuhaf bir güce sahipmiş gibi görünür. Belli bir toplumsal güce sahiptir.

Para ne tür bir toplumsal güce sahiptir? O, bizim onda olmasını isteyebileceğimiz herhangi toplumsal bir güce sahipmiş gibi görünür. Toplumsal yaşamın pazar mübadelesi tarafından düzenlendiği bir toplumda, para bu toplumsal yaşamın herhangi bir yönünü satın alma, herhangi bir eyleme zorlama, herhangi bir karmaşık faaliyeti düzenleme becerisine sahiptir. Ne kadar çok paramız olursa, o kadar çok bu toplumsal gücü yönetme becerimiz olur. Bu özgül olmayan bir güçtür: Herhangi belirli bir faaliyete, metaya veya kişiye bağlı değildir. Bu soyut olarak toplumsal bir güçtür.

Bu, silah veya tank biçiminde bir toplumsal güç değildir. Bu, metalar arasındaki niceliksel ilişkileri ölçmek için kullanılan, tuhaf değer simgeleri biçiminde olan toplumsal güçtür. Bu soyut toplumsal güç başka bir isimle ifade edilir: değer. Toplumun değer kuralına olan bağlılığını biz "Değer Yasası" olarak adlandırıyoruz.

Başka zaman ve yerlerde toplumsal güç bir kılıç şeklini aldı. Bu doğrudandı, somuttu. Ama değer, bunun gibi değildir. O soyuttur. Onun nereden geldiğini nereye gittiğini bilmeyiz. Bu %1'den gelmez. Bu Amerikan Merkez Bankası'ndan gelmez. Bu belirli bir toplum örgütlenmesinden gelir. “Soyut olarak değerin varlığı için ne tür bir toplum örgütlenmesi gereklidir?"

Bu sadece akademik bir soru değildir. Bu soru kapitalizmi nasıl anladığımızın ve kapitalizme alternatifleri nasıl tasavvur ettiğimizin özüne iner. Çoğu zaman, sermayenin egemenliğini sonlandırmak için oldukça farklı reçeteler duyarız: özel mülkiyetin kaldırılması, ücretli emeğe son verme, devleti ele geçirme, devleti ortadan kaldırma, parayı demokratlaştırma, parayı ortadan kaldırma ve benzeri. Kapitalist toplumu oluşturan bir çok farklı görünüş, içsel ilişkilerin yoğun örgüsünde iç içe geçmiş bir çok farklı parça vardır ve hepsi de yaşamlarımızın üzerinde değer ilişkilerinin egemenliğinin işaretini taşırlar. Parçaların bütünle ilişkisini nasıl anladığımız, anti-kapitalist bir projeyi nasıl anladığımızı etkiler.
Yani, "Soyut olarak değerin varlığı için ne tür bir toplum örgütlenmesi gereklidir?" diye sorduğumuzda, kapitalist toplumun içsel ilişkilerinin keşfi için zemin hazırlamış oluruz.

Serbest piyasa

Burjuva teorisi kendi bakış açısını piyasa alanına göre sınırlama eğilimindedir. Bu yüzden o, kapitalizme her zaman "ücretli işçi toplumu" veya "üretim sistemi uğruna üretim" demek yerine "serbest piyasa toplumu" veya "serbest girişim sistemi" der. Bu dar bakış açısıyla bakıldığında, bizler yalnızca kendi özgür iradesiyle karşılıklı yararlı mübadeleler yapan bireyleri görürüz. Bu açıdan bakıldığında, değer, piyasa aktörleri arasındaki karşılıklı anlaşmaların iyi niyetli bir yan ürününden başka bir şey değilmiş gibi görünür. Bu bakış açısının iyi niyetli doğası sadece karşılıklı yararı savunan anarşistleri değil aynı zamanda anti-kapitalist görüşleri içerisinde pazar mübadelesinin bazı unsurlarını korumak isteyen bazı sosyalistleri de etkiler.

Ama mübadelenin bu dar resmi aslında soyut olarak değerin görüngüsünü açıklamak için yeterli değildir. İki Robinson Crusoe çölde ticaret için karşılaştıklarında, onların mübadeleleri hiç de soyut değildir. Bu ilişkiler daha çok somut kişisel arzuları ile ilgilidir. Bu, metalar arasındaki düzenli, öngörülebilir mübadele oranlarını gözlemleyebileceğimiz, mübadele yoluyla örgütlenmiş toplumlarda tamamen başka bir şeydir.

Şeyler arasında öngörülebilir, güvenilir mübadele oranları oluşturabilmemiz için, mübadele etmek zorunda olduğumuz şeylerin miktarı, yarın elimizde ne kadar olacağı ve bunun gibi şeylere dair bazı öngörülebilir bilgiler olmalıdır. Bazı öngörülebilir kaynaklara sahip olmalıyız. Sürekli olarak bu kaynakların yenilenmesini sağlayan güç tabi ki insan emeğidir.

Bu, bize soyutlamalar tarafından yönetilen toplumumuzun daha bütünlüklü bir resmini verir. Bu toplum, sadece serbest mübadele toplumu değil, aynı zamanda bu mübadelenin üretim tarafından düzenlendiği toplumdur. Metaların insanlar tarafından üretilmesi, bu metaların hem talebini hem de arzını oluşturur. Metalar arasındaki mübadele oranları, kendi değerleri, bu toplumsal emek sürecini düzenleyen göstergelerdir. Böylece biz mübadele ve üretimin sürekli birbirini düzenlediği bir topluma sahibiz. Meta değerlerinin pazardaki hareketleri ardında, emeğin bir görevden diğerine hareketinin paralel süreci yatar. Paranın toplumsal gücü, değeri, onun bu emek üzerinde dolanıp durma becerisinde yatar.

Soyut Emek

Eğer paranın soyut toplumsal gücü emeği ölçme ve denetim altında tutabilme becerisinden geliyorsa, bu emek ne tür bir emektir? Örme? İnşa etme? Şarkı söyleme? Bu herhangi bir emek türüdür. Genel olarak emek. Soyut Emek.

Biz, ne tür bir toplumun soyutlamanın kurallarını ve değer yasalarını mümkün kıldığını sormakla başladık. Pazar mübadelesinin yüzeysel görünümünün içine nüfuz ettikten sonra, metalar arasındaki değer ilişkilerinin doğrudan bu metaları üreten emekle ilişkili olduğu bir toplum olduğunu bulduk. Ve şimdi bu değer ilişkilerinin soyutluğunun, emeğin soyut doğasıyla paralel olduğunu gördük. Bu, ne tür bir toplumun bu çeşit soyutlamaları mümkün kıldığı sorumuza yanıt verir mi?

Hayır.

Bazen Marx "soyut emek" kavramı yüzünden eleştirilir. Bazıları "Marx için bütün bu değişik türde emeği teorik olarak eşitlemek nasıl mümkün olabilir?" diye sorar. Kol emeği ve kafa emeği? Vasıflı ve vasıfsız emek? Vs? Onlar "Emek hiçbir zaman soyut değildir", "her zaman emeğin belirli bir türü vardır" diye iddia ederler.

Marx'ın yanıtı kendine özgüdür: Bütün bu farklı emek türlerini teorik olarak eşitlemek zorunda değiliz. Toplum bunu bizim için yapar. Toplum zaten bütün emeğe soyutlamaymış gibi davranır. Bireyler olarak bizim için işimiz çok somut ve çok önemli görünür. Ama aniden ekonomik kriz yüzünden işimizi kaybettiğimizde, işlerin başka ülkelere taşındığını gördüğümüzde, bütün vasıfların makinalarla değiştirildiğini gördüğümüzde, bizim kendi geçimimizin kapitalizm için bir anlamı olmadığının farkına varırız. Sermaye için, işimiz sadece, koca bir kâr hesaplayıcısının soyut birimidir. Biz sadece oradan oraya taşınan bir rakamdan ibaretiz. Bu anlamda, işimiz bize çok özel ve somut görünse bile, kapitalizm için tümüyle soyuttur. Bütün mesele onun değer üretmesidir.

Eğer soyut emek felsefi bir fikir değil fakat gerçek bir görüngü, kapitalizmin kendisi tarafından yapılan gerçek bir soyutlamaysa, bu bizi tekrar sormaya yönlendirir: ne tür bir toplum bunu mümkün kılar?

Yanıt şudur:

Emeğimizin, kapitalizmin kâr hesaplayıcısının soyut bir birimi olması için, sermayenin işimize sahip olması gerekir. Çalışma süremiz bir meta olmalıdır. Değer yasasıyla yönetilen bir toplum, ücretli emeğe ihtiyaç duyar.

İnsanlar meta değildirler ama çalışma becerileri metadır. Buna "emek gücü" denir. Metaları satın alma ve satmanın iş bölümünü düzenlediğini ve emeği farklı görevlere bölme işaretleri gönderdiğini söyledik. Bu sadece emek gücünün kendisi satın alınabilen, satılabilen ve dolaşabilen bir meta ise mümkün olabilir. Ücretli emek, "piyasnın gizli elinin" emeğin girdilerini dolaştırdığı mekanizmadır.

Sonunda, ilk baştaki sorumuza yeterli bir yanıt bulabildik: ne tür bir toplum, değer yasasını, toplumun değerin soyutlamasına itaatini mümkün kılabilir? Değer soyutlamasının, emek soyutlamasına bağlı olduğunu gördük. Ve bu soyut emek, emek gücünün bir meta olarak varlığına dayanır. Emek-gücü bir meta olduğunda o emeğin özel kullanımları sermayeyi ilgilendirmez. Bütün önemli olan, kârın, bu emeğin sömürülmesiyle elde edilebildiğidir. Bu emeğin süveter mi ördüğü veya silah mı ürettiği önemli değildir. Haftada 80 saat çalışmamızın veya tehlikeli işlerimizin olmasının önemi yoktur. Madenler üzerimize çökse de farketmez. Yerimize robotların geçmesinin veya işimizin başka bir yere taşınmasının bir önemi yoktur. İşsizliğin ücretlerimizi aşağı çekmesinin bir önemi yoktur. İşimiz sadece değer üretiminin, toplumsal güç üretiminin bir girdisidir. Sermaye herhangi bir amaca yönelik olmadan sadece kendi uğruna bu değerin, bu toplumsal gücün genişlemesidir.

Değer toplumsal bir güçtür, çünkü insanlara hükmeder. Onların zamanını satın alır ve onlara isteğini yerine getirmelerini emreder. Bunu işçinin veya tüketicinin iyiliği için yapmaz. Bunu %99'un veya %1'in iyiliği için yapmaz. Bunu kendi iyiliği uğruna değer üretmek için yapar. Bu süreçten ciddi boyutlarda yararlanan bazı insanlar olsa da, bunun insani bir amacı yoktur.

Konu derinleşir.

Oysa bu soruya yanıtımız hala diğer sorulara işaret eder. Ücretli emeğin baskın emek biçimi olabilmesi için ne tür bir toplum gerekli? İnsanların kendi üretim araçlarına erişiminin olmadığı ama onun yerine hayatta kalmak için piyasada emek güçlerini satmak zorunda olduğu bir topluma sahip olmalıyız. Bu, özel mülkiyet, bu özel mülkiyeti korumak için bir kapitalist devlet ve bizi pasif tutmak için bir sürü uyuşturucu ve yumuşak bir caz gerektirir. Bu nedenle, değer yasası ne zaman çöküyor gibi gözükse, tıpkı ekonomik bir krizde olduğu gibi, hükümet değer ilişkilerinin pürüzsüz işleyişini yenilemek için bir adım atmak durumundadır.

"Soyut olarak değerin varlığı için ne tür bir toplum örgütlenmesi gereklidir?" şeklindeki sorumuza verilecek basit bir yanıttan ziyade, toplumsal süreçlerin karmaşık örgüsüne ulaştık. Damgalayacak tek bir temel kötülük bulamadık. Bunun yerine, değer sorusuyla örtüşen birbirinden farklı birçok boyut olduğunu gördük. Her biri değer yasasının farklı bir yönünü yansıtan, toplumsal güç, değer ilişkileri, sınıf, mülkiyet ilişkileri ve devletin tümü tahlilimizle ilişkilidir.

Sonuç

Öyleyse, eğer sermayeyi devirmek istiyorsak, bu bütünün hangi parçalarından kurtulmamız gerekiyor? Bana göre tüm bunlardan kurtulmamız gerekir: değer, para, soyut emek, ücretli emek, sermaye, özel mülkiyet, "devlet"...vb. Kimileri bu kadar hevesli olmayabilir. Bu konudaki farklı politik fikirler, kapitalist toplumu bir araya getiren içsel ilişkileri farklı şekilde anlamaktan gelir.

Piyasa sosyalistinin görüşüne göre, tüm yapmamız gereken işyerindeki sınıf ilişkilerini, kooperatif işyeri ile değiştirip, pazar mübadelesini aynen korumak gibi görünür. Ama böyle işbirlikli bir toplumda da hala ücretli emek, toplumsal olarak gerekli emek zaman, soyut olarak değer ve soyut emek bulunurdu. Kooperatifler yine de üretimi artırmak ve rekabette kalmak amacıyla artı değer üretmek için rekabet tarafından zorlanacaklardı. Üretim, hala toplumu iyileştimek için değil, artı değer üretmek için olacaktı. En etkili ve başarılı firmaların, kooperatif yapısının en az, emek disiplininin en çok olduğu firmalar olacağı muhtemeldir.

SSCB'nin ve Çin'in 20. yüzyıl komünizmi için, başlangıçta işçi sınıfının öncü gücü tarafından devlet iktidarının ele geçirilmesi, mülkiyetin kamulaştırılması, enternasyonalizm ve üretimin bir plan dâhilinde yönetiminin kapitalist üretim tarzından kopmak için etkili olduğu düşünülüyordu. Ancak planlamacıların planları sonunda, en despotik kapitalist üretim yerlerinin planlarına benzemeye başladı. Dünya pazarında yarışabilmek amacıyla planlamacılar işçilerden çıkarabilecekleri en yüksek artı değeri çıkarmaları gerektiğini buldular. Hâlâ ücretli emek, toplumsal olarak gerekli emek zaman, artı değer ve soyut emek vardı. Taşıma bandının Sovyet Rusya'ya getirildiği yılda onlar değer yasasının sosyalizme uygulandığını iddia etmek için ders kitaplarını gözden geçirdiler.

Bu anti-kapitalist politika konusunda ciddi olmak istiyorsak, kapitalizm analizimiz konusunda da ciddi olmamız gerektiği anlamına gelir. Bizim gerçekten ortadan kaldırmaya çalıştığımız nedir? Ve hangi örgütlenme biçimleri gerçekten etkili bir biçimde kapitalizmin yerine geçebilir?



BÖLÜM 2: Soyutlama

"Soyut" kelimesi çok farklı şey ifade edebilir. Bir resim, eğer temsili nesnelere atıf içermiyorsa soyuttur. Bir fikir, eğer somut örnekler dünyasının dışına çıkıyor ve genel ilkelerle uğraşıyorsa soyuttur. 9. videoda anlattığımız gibi, Marx "soyut emek"ten söz ettiğinde, bu terimi özgün bir şekilde kullanmıştır. Marx'a göre soyut emek soyutlaması filozofların zihninde gerçekleşen bir şey değil. Bu gerçekte olan bir şeydir. Bu bir "gerçek soyutlama"dır.

Bu, kısa tamamlayıcı Soyutlama konusundaki videoyu desteklemek için yeterli, ilginç bir öneri gibi görünüyor.

Soyutlamak ya da Soyutlamamak

Soyutlamak ne anlama geliyor? Biz her zaman soyutlarız. "Kadın" dediğimizde somut, belirli bir kadından söz etmiyoruz. Genel olarak kadınlardan söz ediyoruz. Ancak, soyut olarak kadın diye bir şey yoktur. Onunla barda karşılaşıp, ona bir içki ısmarlayamayız. Sadece somut, belirli kadınları deneyimleyebiliriz.

Karmaşık bütünlüğü içinde kapitalist bir toplumun sadece kendi somutluğuna, sadece trilyonlarca bireyin hepsi aynı anda meydana gelen belirli hareketlerine bakmaya kalkışmak çıldırtıcı olurdu. Geniş bir somut davranışlar alanını genel olarak kapsayan soyut kavramlar bularak kalıpları bir kenara koymak zorundayız. Pirinç, tanklar ve DVD'ler yerine metalar hakkında konuşmak zorundayız. Marangozluk, dişçilik, bisiklet tamirciliği yerine emek hakkında konuşmalıyız.
"Soyut" kelimesini kullandığımızda, fiil olarak soyutlama eylemini veya isim olarak soyutlamamızı oluşturan kavramı kastedebiliriz.

Kapitalizmin karmaşık bütünlüğünden çıkarmak için seçebileceğimiz ve en önemli, temel belirleyici soyutlama olarak nitelendirebileceğimiz birçok soyutlama var. Kendi soyutlamalarımızı biçimlendirirken yapmamız gereken tercihler var.  Soyutlama yöntemimiz ve parçaları biraraya getirme yöntemimiz açıklamaya çalıştığımız o bütünü nasıl anladığımızı belirler.

Analizimizde değerin soyut emeğin bir ifadesi olduğunu ve bu soyut emeğin meta mübadelesi aracılığıyla üretim örgütlenmesinin doğrudan sonucu olduğunu bulduk. Biz ayrıca bu örgütlenmenin sadece emek gücünün kendisi alınıp satılabilir bir meta olduğunda etkili olduğunu belirttik. Ve emek gücü sadece mülkiyet ilişkisinin özel bir biçimiyle ve bu mülkiyet ilişkisinin istikrarını garanti edebilecek devletin özel bir biçimiyle meta haline gelir. Böylece analizimiz değerin soyutluluğunu ve soyut emeği toplumsal örgütlenmenin somut biçimine "dayandırdı".
Gerçekliğin arkasında soyut bir öz aramaya koyulan analitik yaklaşımın yerine karşıt yaklaşımı uyguladık: değerin soyut fikrinden yola çıkarak, bu soyutlamayı mümkün kılan bütün bir dünyanın somut bir resmine vardık. Çoğu kez felsefede gündelik gerçekliğin somutluğu arkasındaki soyut varlıkları veya özleri tanımlamaya çalışan insanları görürüz. Marx ise tersini yapmak ister. O, değer soyutlamasını mümkün kılan toplumsal örgütlenmelerin özgül biçimlerini tanımlamak ister.
Soyuttan somuta doğru bu hareket aynı zamanda Hegel'in diyalektik yönteminin anahtar özelliğidir. Oysa Marx'ın bu yöntemi kullanma biçimi oldukça farklı: Marx'ın soyutlama yöntemi kapitalizmin gerçek toplumsal pratiklerine dayanmaktadır.

Soyut bir terim olarak "kadın" hakkında konuştuğumuzda hiçbir zaman "genel olarak kadın" ile karşılaşamayacağımızı, yalnızca belirli, özel bir kadınla karşılaşabileceğimizi belirttik. Bununla beraber "genel olarak değer" ile karşılaşabiliriz. Aslında, biz bunu hergün cebimizde bizimle beraber gezdiririz. Bu paradır. Yani değer soyutlaması, zihinsel veya felsefi bir şey değildir. Gerçek bir şeydir. Bu yüzden Marx kapitalizmin analizine değer biçiminin analiziyle başlar.

Ayrıca bu kapitalizmi anlamada Marx'ın yöntemini diğer burjuva yöntemlerinden ayırır. Von Mises gibi Avusturyalı ekonomistler için kapitalizmin teorisini çerçeveleyen temel soyutlama, özgür insan eylemlerinin soyutlamasıdır. Ama hiç bir zaman soyutta "insan eylemi" göremeyiz. O sadece felsefik bir araçtır ve bu yüzden felsefik bir sistem için, ideolojik olarak güdümlü başlangıç noktası olma konusunda çıkarımlarda bulunarak, keyfi bir başlangıç noktası olarak görünür.

Soyut emek gerçek bir soyutlama olduğundan dolayı bizim bu soyutlamadan inşa ettiğimiz teorik sistem, burjuva felsefesinde yaptığımız gibi, sadece verilen bir başlangıç noktasından kafamızdaki ilkeler ve düşüncelerle mantıksal olarak çıkarılan anlamların sorgulanması değildir. Aksine, buradaki soyutlama gerçek olduğundan, bu soyutlamayı gerçek toplumsal pratiğe dayandırmayı denemekle ilerlemeliyiz. Bu antropolojik bir araştırma haline gelir. 9. videoda, bizi analizimizde sürekli ileri sürükleyen sorunun "ne tür toplum bu soyutlamayı mümkün kılar?" sorusu olmasının nedeni budur. Bu tip bir soyutlamayı ortaya çıkaran toplumsal pratiklerin karmaşık sistemini açığa çıkarmak zorundaydık. Analizimizi gerçek toplumsal pratiklere dayandırdığımız bu gibi bir yaklaşım bizi fetişizm tuzağına düşmekten kurtarır.

Fetişizm

Çeşitli videolarda farklı açılardan ele alarak meta fetişizminden söz ettik. Bir anlamda fetiş kötü bir soyutlamadır. Bir fetiş, bütünün toplumsal gücünü, bütünün yalıtılmış, soyutlanmış bir parçasına iliştirir. Örneğin, "para güçtür" derken, değer biçimi tarafından hükmedilen emeğin toplumsal gücünü kastediyoruz ve onu küçük kâğıt parçalarına atfediyoruz. Paranın özünde toplumsal güç varmış gibi davranmak bir fetiştir.

Öte yandan, paranın toplumsal gücü, sırf süslü teorilerimizle fetişi açığa çıkardık diye kaybolmaz. Para gerçekten güçlüdür, çünkü değer gerçek bir soyutlamadır. Bu, Marx'ın fetiş iddiasını oldukça gizemli ve aldatıcı hale getirir. Bu kötü bir soyutlama yapmak ve bütünün gücünü bütünün bir parçasına atfetmek için bir şeydir. Bu soyutlama, teori ile değiştirilemeyen gerçekten varolan bir görüngü olduğunda, oldukça farklı bir şeydir.

Bulunduğumuz noktaya dayanarak iki farklı konuyu tartışabiliriz. Bir yandan para ve meta sadece nesnedirler ve herhangi bir içkin toplumsal güçleri yoktur. Değerlerini ve toplumsal biçimlerini, güçlerini emeğin özgül bir örgütlenmesinden türetirler. Öte yandan, para ve metaların toplumsal gücü bir yanılsama değildir. Kapitalist bir toplumda onların gerçekten değeri ve toplumsal gücü vardır. Fetiş gerçektir.

Kapitalizm hakkında düşündüğümüzde, meta fetişizminin bu tuhaf görüngüsü, bütün karışıklıklara öncülük eder. Bu, insanların, paranın içkin değerinin olduğu, sermayenin emek olmadan kendi artı değerini oluşturduğu ve mübadele değerinin metaların maddi özelliklerinden geldiği sonucuna varmalarına neden olabilir.

Marx sadece bu gibi düşünceleri redetmekle kalmaz. Bunun yerine onları, bizim henüz tartıştığımız, yaptığımız gibi aynı türden analizlere bağlar; bu düşünceleri gerçek toplumsal pratiklere dayandırmaya odaklanır. 9. videonun tümü paranın içkin bir değerinin olduğu düşüncesinin Marksist bir eleştirisi olarak görülebilir. Fikri red etmek yerine, bizler paranın gücünün olduğu gerçeğini kabul ediyoruz. Daha sonra da bu gücün paranın maddi özelliklerinden kaynaklanmadığını, fakat emeğin toplumsal örgütlenmesinin özel bir türünün sonucu olduğunu gösteriyoruz. Böylece biz bunun gibi bir düşüncenin, paranın güç olduğu düşüncesinin, toplumsal ilişkilerin özgül bir biçiminin sonucu olduğunu gösterebiliriz. Bu şekilde Marx, burjuva teorisinin istikrarını bozdu. O, burjuva düşüncelerini alır ve onların neden mümkün olduğunu gösterir.

Soyutlama üzerine bir ek not:

Analizin her adımında “değer”in anlamından kastettiklerimiz değişiyor. Metalar arasındaki mübadele oranlarını mı kastediyoruz? Bu metaların üreticileri arasındaki ilişkileri mi? Ücretli emeği mi? Özel mülkiyetin bütün kurumsal özelliklerini ve değer yasasına eşlik eden devlet şiddetini de mi hesaba katıyoruz? Tüm bu soruların cevabı "evet"tir. Diyalektik olarak düşündüğümüzde, bizim soyutlamalarımızın Bertell Ollman'ın "genişletme" dediği bir esneklik boyutu var. Soyutlamalarımız yanıtlamaya çalıştığımız sorulara bağlı olarak, daha çok veya daha az unsur içerebilir. Üretkenlikteki değişmelerin fiyatlara etkisinden söz ettiğimizde, bizim "değer" kullanımımız meta fiyatlarını emek zamanıyla ilişkisi içerisinde kapsar. Varolan ekonomik krizlere eşlik eden politik krizlerden söz ettiğimizde, "değer ilişkileri", değer üretiminin çelişkileriyle ilgili olduğu ölçüde, daha derin politik kurumlar kümesine işaret eder. Soyutlamamız ne sorduğumuza bağlı olarak teorik alana daha az veya daha çok genişletilebilir.

Ek Okuma Önerileri:
Kapital vol. 1 giriş bölümleri - Marx

Ekonomi Politiğin Eleştirisi, Bölüm 1 - Marx

Diyalektiğin Dansı - Bertell Ollman

19 Şub 2013

Değer Yasası 8: Özne/Nesne


Marx'ın değer teorisine karşı çıkılan daha yaygın itirazlardan biri - en azından burada sanal ortamın teorik boşluğunda - subjektif değer teorisi tarafından ortaya atılan itirazdır. Her ne kadar bu modern itirazlar çoğu kez üstünkörü ve basit tonda olsa da, bunlar bir hayli eski tartışmanın yankılarıdır. Marksistlerle Avusturyalı iktisatçıların 1800'lerin sonu 1900'lerin başlarında gerçekleştirmiş olduğu tartışmalar kadar geriye gitmektedir. Bohn-Bawerk ve Mises gibi Avusturyalı düşünürler serbest piyasa ve özel mülkiyetin sâdık savunucularıydılar, kapitalizmi insan özgürlüğünün nihai ifadesi olarak görüyorlardı. Marx'ın ekonomiye dair fikirlerinin devrimci meydan okumasına karşı, alternatif bir iktisat bakışı geliştirdiler. Buna göre ekonomik değer insan emeği ile değil bireylerin subjektif değer biçmeleriyle belirlenmekteydi.

Avusturyalılar kendi teorilerini marjinal fayda teorisi olarak da bilinen Subjektif Değer Teorisi (SDT) olarak isimlendirdiler ve Marx'ın teorisine de Objektif Değer Teorisi dediler. Marx'ın kendisi teorisini tanımlamak için hiçbir zaman bu tür bir dil kullanmadı, çünkü böylesine basit ikili karşıtlık, teorisini birçok ince ayrıntı ve derinliğinden yoksun bırakabilirdi. Buna rağmen, Marx'ın savunucuları bu ikili karşıtlığı, Marx'ın olduğu varsayılan "objektif" değer teorisini sâdık şekilde savunarak sıklıkla kabul etmişlerdir. Biz gerçekten Marx'ın değer teorisini anlamak istiyorsak, bundan daha derini deşmeye ihtiyacımız var.

İlk olarak, değer teorisi ile ilgili bu tartışma, günümüz kriz ve politik çalkantı dönemlerinde çok ta acil olmayan tamamen akademik bir konu olarak görülebilir. Ancak değer teorisi, herhangi bir kapitalizm teorisinin merkezinde yer almaktadır ve bu nedenle eğer kapitalizmin krizini anlamak istiyorsak tartışmak son derece yerindedir. Subjektif-Objektif tartışması fiyatların nasıl kuramlaştırıldığıyla ilgili akademik bir kavgadan daha fazlasıdır. Dünyaya iki rakip bakışla ilgili bir tartışmadır, biri kapitalizmi derinlemesine savunan, diğeri radikal olarak onu eleştiren.

Her ne kadar ana akım neo-klasik iktisat, Avusturya okulunun özellikle aşırı kapitalist savunusundan kendini uzak gibi görmekteyse de, ikisi de Marjinal Fayda Teorisinde ortak kökeni paylaşmaktadır (1). Bu ekonomik kriz, kendi modellerine uymayan ekonomik kriz karşısında ideologlar geveledikleri, dilleri sürçtüğü, marjinal fayda teorisi gibi pek çok temel teorilerini tartışmaya açtıkları için ana akım iktisadın mutlak iflasını gün yüzüne çıkardı. Bu krizde, egemen ideolojinin başarısızlğını anlamak önemlidir, böylece ne için savaştığımızı ve kendi hareketimizde bu hataları nasıl tekrar etmeyeceğimizi bilebiliriz. Bu nedenle, ekonomiye subjektif veya marjinalist yaklaşımın temel başarısızlıklarından bazılarını sergileyen bu videoda biraz zaman harcamamız gerekecek.

Tüm ideolojilerin kutsal sözü “burada işler böyle yürür”. İktisat profesörleri ve sağcı âlimler bu deyimi kullanmayı severler. Fabrikalar kapandığında, bize "burada işler böyle yürür" derler. İnsanlar yoksul olduğunda ve kötü koşullarda yaşadığında, bize piyasada işlerin böyle yürüdüğü ve yoksulların kendisi dışında kimsenin suçlanamayacağı söylenir. Bu savı öne sürmektedirler; çünkü onların piyasa teorileri, subjektif değer teorisine dayanır. Eğer ekonomik değer, Marjinal Fayda teorisinin iddia ettiği gibi subjektifse, o zaman piyasa isteklerimiz için sadece bir takas merkezidir. Rekabet eden subjektifliklerimizin mümkün olan en iyi organizasyonunu sağlamak için, kıtlık ile ihtiyaç ve tüketimleri ayarlayan geniş, bilinçsiz, demokratik bir ağ olarak hizmet vermektedir. Bu piyasa sürecinin sonuçları eleştirilemez; çünkü o sadece, bizim isteklerimizin kendiliğinden oluşan sonucudur. Bir şeyler yanlış gidiyorsa suçlayacak kimse yoktur. Sorumluluk milyonlarca birey arasında dağıtılmıştır. Avusturyalı bakış açısına göre eleştirebileceğimiz tek şey; birlikler, toplumsal hareketler veya hükümet gibi bu piyasa sürecine müdahalede bulunmaya çalışanlardır.

Eğer değer tamamen subjektifse, sömürü teorisine de sahip olamayız. Toplumsal ürünün; işçilerin ücretleri, kapitalistlerin kârı ve toprak sahiplerinin rantı şeklinde bölünmesi bu toplumsal sınıfların gücü ile açıklanamaz. Bunun yerine, işçiler ve kapitalistler tarafından serbest sözleşme yaparken alınan subjektif kararlara ilişkin girdilerin kıtlığı gibi, tamamen teknik faktörlerin sonucu olarak görülmektedir. Sınıflar teorisi yerine, elimizde piyasada hepsi eşit olarak görünen salt bireylerin teorisi bulunuyor. Ve bireylerin her zaman subjektif değerleri olduğu için, subjektivistler kapitalizmin evrensel insan karakterinin ifadesi olduğunu ve değişime tabi belirli tarihsel bir biçim olmadığını öne sürebilmektedirler.

Kısıtlı ücretimizi harcamak için bir bakkal dükkânına gidip Coca Cola ve Pepsi arasından seçim yapacağımız zaman bu kesinlikle doğrudur. Ama eğer bu türde bir seçim insan özgürlüğünün en son ufkuysa, o halde biz insan soyu olarak gerçekten çok fazla şey başaramamışız demektir. Subjektivistler; kendilerini Kola ve Pepsi arasında seçim yapma şeklindeki tüketici davranışının karmaşık modelleri ile meşgul ederlerken, bu seçimlerin üzerinde hiçbir tercihimizin olmadığı daha büyük kurumsal düzenlemeler bağlamında oluştuğu gerçeğini gözden kaçırıyorlar.  İşte, Marx'ın ilgilendiği bu daha büyük yapılardır: özel mülkiyet, ücretli-emek, meta mübadelesi ve değer yasası. Marx'a göre piyasa bizim üzerimizde egemenlik kuran kör iktisat yasalarının olduğu bir yerdir. Orada özneler güçsüzdür ve orada para ve metalar gibi nesneler toplumsal güçlerle doludur. Bugün, bu ekonomik kriz karşısında dünyadaki en güçlü insanların ve devletlerin çaresizce debelendiğini izlerken hepimiz bu gerçeğin oldukça farkındayız. Değer Yasası insanlara emreder, insanlar boyun eğer.

Açıklığa Kavuşturma Noktası

Büyük karmaşa, "değer" sözcüğünün farklı anlamlarda kullanılması gerçeğinden gelmektedir. Bazı insanlar, sen ve ben alışverişe gittiğimizde kişisel değer kararı verdiğimiz için bu kararlar metaların değerinin kaynağı olmalı diye düşünüyor. Ama kafamızda yarattığımız kişisel değer kararları metaların değerlerinin mübadelesindekiyle aynı şey değildir. Metaların diğer metalarla mübadelesini sağlayan niceliksel oranlarda mübadele değerleri vardır. İnsanlar ölçülebilir veya niceliksel olmayan değer kararları verebilirler.  Sırf iki görüngü için aynı sözcüğü kullanmamız hiçbir şekilde ikisinin aynı şey olduğu veya ikisi arasında herhangi bir ilişki olduğu anlamına gelmez. Bu bağlantı kanıtlanmalı. Birçok mantıksal hata aynı kelimenin bu iki kullanımı arasında ayrım yapmayan kişiler tarafından yapılıyor. Bu insanlardan biri olmayın!

SDT mübadele değerlerini, sadece tüketicilerin psikolojik güdülerinin subjektif teorisi aracılığıyla anlayabileceğimizi savunur. Bunu yapma girişimi ölümcül şekilde kusurludur, asılsız varsayımlar, bayağı soyutlamalar ve dolambaçlı mantıkla doludur. Bu sorunlardan bazılarına göz atalım.

Subjektivist Boşluk veya Perdenin Arkasındakine Dikkat Etmeme

Subjektivist Adası'na hoş geldiniz. Burada Eugene yaşamaktadır, bizim mutlu ada barbarımız. Eugene her gün tercihlerde bulunur. Zamanını çadırını kurma, balık tutma veya sırtüstü yüzme alıştırmaları için harcamaya karar verir. O, bilhassa sırtüstü yüzmeden hoşlanır; ama ada çevresinde birçok turdan sonra bıkkınlık gelir ve balık tutma ve çadır kurmayı tercih etmeye başlar. Faydasını maksimize etme niyetiyle, Eugene kâğıt ve kalem bulur ve kendi kendine tercih ölçeği yapar. Böylece her gün 3 faaliyet için tahsis edeceği tam oranları hesaplar. Bu tercih ölçeğini el üstünde tutar çünkü bu onun özgürlüğünün kaynağıdır. Tıpkı her gün cebinizde taşıdığınız tercih ölçeği gibi... Bir tane taşıyorsunuz değil mi? (2)

Tamam, şimdi birçoğumuzun cebinde bir tercih ölçeği taşımadığı gerçeğini bir yana koyarsak, daha büyük bir sorun var: Subjektivistler, Eugene ve Subjektivist Adası ile ilgili bu küçük hikâyenin modern kapitalist toplumun işleyişini anlamak için bilmeniz gereken her şey olduğuna sizi inandırmak ister. Gariptir, daha sonra, tercihler teorimize ulaşmak için aslında tüm kapitalizmi, tüm toplumu göz ardı etmeliydik. Eleştirel düşündüğümüzde, bu soyutlamada burnumuza kötü kokular geldiğinden şüphelenmeye başlayabiliriz. Bu koku bir ideolojik soyutlamanın kötü kokusudur. Bu tarz ideolojik soyutlamayı son videoda - Değer Yasası 7'de- tartışmıştık. Fakat burada da birkaç noktayı gözden geçirelim.



Egemen ideolojinin amacı şeylerin mevcut düzeninin evrensel düzenmiş; statüko şeylerin doğal ifadesiymiş, değişmezmiş gibi göstermektir. Ne kadar da uygun, burjuva teorisyenlerimiz için, doğal, evrensel insanımız Eugene, tüm tercihlerinde ve davranışlarında modern kapitalist toplumun tohumlarını içerecek duruma gelmektedir. Sanki zamanın başlangıcından beri her insanın yaptığı her seçimin bizim modern toplumumuzda var olmayı bekleyen doğuştan kapitalist içgüdülerin sadece bir ifadesiymiş gibi.

Ancak, subjektivist teorinin açık ideoloijk temeline dikkati çekmek tek başına yeterli değil. Aynı zamanda bu ideolojik soyutlamanın gayrı meşru olduğunu kanıtlamak zorundayız. Kanıtlayalım. Sadece birkaç dakika sürer.

Subjektivist Adası'nın kıssadan hissesi insan isteklerinin toplumdan bağımsız özel olarak biçimlendiğini düşünmeye yol açar. Ama hiçbir zaman bu şekilde olmamıştır. İstekler öğretilmiştir, toplumsal olarak oluşturulmuştur ve toplumdan bağımsız olarak anlaşılamaz. Subjektivistler bunu nasıl yanıtlıyor? "Evet, arzular inşa edilebilir ama bu ekonominin kapsamı dışındadır bu nedenle onu dikkate almak zorunda değiliz" derler. Aslında bu, modern ekonominin tüm eleştirilerin üstesinden gelme biçimidir: yok sayar ve başka disiplinin konusu olduğunu söyler. Ne kadar da uygun! Bu tıpkı dünyanın yuvarlak olduğu gerçeğini düşünmemek gerektiğini çünkü bunun düz-dünya teorisinin kapsamının ötesinde olduğunu söylemek gibidir.

İsteklerimizi elde etmeye başlama yollarını anlamadan isteklerimizi anlayamayız. Subjektivist Ada soyutlamasının çöktüğü yer burasıdır. Adada Eugene istediği şeyleri almak için doğrudan hareket ederek isteklerini elde eder. Ama bir kapitalist toplumda yaptığımız seçimler bu şekilde değildir. Kapitalizmde, istediğimiz şeyler için harcayacak ücreti alabilmek için bir başkasına emeğimizi satmak zorundayızdır. Tabii ancak ücretimizin büyük kısmını mülk sahibine, mortgage şirketi ve devlete verdikten sonra. Sübjektif değer teorisi bu soyut modelin Subjektivist Adası'ndan geniş ölçekli kapitalist ekonomiye taşınabileceğini kanıtlamak zorundadır. Bunu takas kurgusu aracılığıyla yapar.

Diyelim ki Eugene, bir gün sırtüstü yüzerken, Takas Adası denilen başka bir adayı keşfetmiştir. Burada bütün gün hindistan cevizi kıran Ludwig yaşamaktadır. Her biri kendi tercih ölçeklerinde balık ve hindistan cevizi için faydalarını dikkatlice ölçerek, faydalarını maksimize etmek için hassas mübadele oranlarını hesaplayarak balık ve hindistan cevizi arasında bir mübadele oranıyla sonuçlanan balık ve hindistan cevizi ticaretine karar verirler. "Şimdi," der subjektivist, "bizim soyutlamamızın meşru olduğunu gösterdik ve yalnızca tercih ölçeği bilimi yoluyla mübadele değerlerini açıklayabildik”. Keşke o kadar basit olsaydı.

Farkedebileceğimiz ilk şey Takas Adası'ndaki mübadeleler sadece Eugene ve Ludwig farklı kaynak zenginliklerine sahip olduğu için gerçekleşir. Eğer ikisi de hindistan cevizi ve balığa erişebilseydi, ticaret için bir neden olmayacaktı. Ticaretin sürekli devam etmesi için, ticaret bu farklılıkları yeniden üretmelidir.

Bu şu anlama gelmektedir: kapitalist pazarın işlemesi için, insanların yaşamak amacıyla ihtiyaç duyduklarını almak üzere pazara girmek zorunda oldukları belli mülkiyet ilişkilerinin sabit yeniden üretimi olmalıdır. Özellikle insanların kendi üretim olanaklarından yoksun bırakılmış, ihtiyaç duydukları şeyleri alabilmek amacıyla kendi emeklerini satmak üzere pazara girmeye zorlanmış olmaları gerekir. Bu mülkiyet ilişkisi mübadele yoluyla sürekli yeniden üretilmelidir, böylece her zaman kıtlık olur ve insanlar her zaman pazara bağlı olurlar.

Demek ki, çok sinsi bir şey yapıldığını görebiliriz. Hmmm... Nedir bu?  Yalnızca subjektif tercihlere dayanan bir takas teorisi oluşturmaya çalışıyorduk ki aniden bir anlam ifade edebilmesi için belli tipte bir mülkiyet ilişkisi varsaymamız gerektiğinin farkına vardık. Bu nedenle, mülkiyet ilişkilerini ayrı tutmak ve onlarsız bir mübadele teorisi şekillendirmek imkânsız ve gayrı meşrudur.

Daha da ezici gerçek şu ki kapitalist toplumların takasla yaptıkları hiçbir şey yoktur. İnsanlar diğer ürünlerle doğrudan mübadele edilecek ürünler üretmezler. Biz eşyalarla mübadele edilecek para için üretiriz. Para, tüm iktisadi faaliyetteki aracıdır. Yani mübadele sırasında, balığa karşı hindistan cevizi için subjektif faydamızı ölçüyoruz demek bir anlam ifade etmemektedir. Biz her şeyi paraya karşı ölçeriz. Süpermarkette IPhone'unuzda “Tercih Uygulaması” ile tercih ölçeğinizi hesaplarken, bir ıssız adadaymış gibi soyut olarak sadece balık ve hindistan cevizi için tercihlerinizi hesaba katmıyorsunuz. Ayrıca bu metaların piyasa fiyatlarını da dikkate alıyorsunuz. Bu piyasa fiyatları siz subjektif değer kararınızı vermeden önce zaten vardır.

Oysa problemli olan da budur. Subjektif değerlemelerin fiyatları açıklaması varsayılıyordu, ama şimdi subjektif değer kararlarını açıklamak için fiyatların önceden varlığını varsaymak zorundayız. Büyük karmakarışık bir döngü içinde sıkışmışız gibi görünüyor.
Ve eğer biz her şeyi para için mübadele ediyorsak, paranın bir faydaya sahip olması lazım, değil mi? Ama paranın doğrudan faydası yoktur. Burnunuzu temizlemek için bile iyi değildir. Paranın değeri ne alacağıdır. Ve bu, bizim tercihlerimiz tarafından oluşturulmaz, bunun yerine bu, bütün dünyada milyonlarca pazarın muazzam şekilde birbirinin içine girdiğini yansıtarak tüm diğer metalarla paranın bağlantısını yansıtır. Para için kişisel fayda olan herhangi bir şey yoktur; çünkü paranın değeri hali hazırda bizim kontrolümüz dışındaki güçler tarafından oluşturulmaktadır. (3)

Ve paranın varlığıyla subjektif değer teorisine sunulan daha fazla zorluk bulunmaktadır. Takas Adası'nda Eugene ve Ludwig mübadelelerinden ne elde ettiklerine dair doğrudan bilgiye sahiptirler. Ama bizim dünyamızda önceden her şeyin tam olarak ne kadara mübadele edileceğini bilmiyoruz. Pazarda bir ürün satarken bu üründen elde ettiğimiz gelirle tam olarak hangi ürünleri alabileceğimizi bilmiyoruz. Yüksek derecede belirsizlik var. Ama o kadar çok belirsizlikle, tüm metaların birbiriyle olan kesin fayda ilişkilerini mükemmelce hesapladığımız bu güzel, akılcı tercih ölçeğini nasıl oluşturabiliriz?  Hoş, oluşturamayız. (4)

Mülkiyet ilişkilerini ve üretim ilişkilerini yalıtmaya çalıştığımız her anda bütün bunlar sonunda resme gizlice yeniden giriyormuş gibi görünüyor. Bunun nedeni, insanlar yaşadıkları dünyayı aktif bir şekilde üretirken kapitalizmi herhangi bir insanlar arası toplumsal ilişkiler teorisi olmadan açıklamaya çalışmanın tamamen gayrı meşru olmasıdır. Neyse ki daha iyi bir teorimiz var. Karl Marx'ın teorisi.

Gerçek Dünya'da


Gerçek dünyada - burjuva ekonomisinin kurguları dışında- özneler ve nesnelerin birbirleriyle olan ilişkilerinden ayrı olarak anlamları yoktur. Bir boşluk içinde süzülen subjektif bireyler gibi bir şey yoktur. Yaşadığımız nesnel dünyayla ilişkimiz aracılığıyla öznelliğimizi geliştiririz. Ve nesnel dünya, onu isteklerine göre yönlendirerek, ona anlam vererek dünyayı dönüştüren bireylerden oluşan toplumların eylemlerinden ayrı olarak anlaşılamaz. Özneler ve nesneler her zaman ilişki içinde var olur, anlamlarını bu ilişkiden türetirler.

Subjektivist Adası'nda, özneler değer yargıları üzerine eylemde bulunmadan önce, edilgen düşünme yoluyla bu yargılarını biçimlendiriyormuş gibi görünür; önce yargıya varma, daha sonra eylem. Gerçek dünyada, öznel tercihlerimizi ancak insanların dünyayla ilişki kurduğu ve dünyayı dönüştürdüğü aktif süreçleri anladığımızda anlayabiliriz. İnsanlar doğayı işler. Ağaçları keser, biçer ve evler yaparız. Arabaları yapar ve çalıştırmak için kazıp petrol çıkarırız. Nesnel dünyayı dönüştürürken kendimizi de dönüştürürüz. Dünya üzerinde çalışma tarzlarımız; dünya görüşümüzü, değerlerin türünü, bu dünyada sahip olduğumuz ihtiyaç ve isteklerimizi, bu istekleri gözetme tutumumuzu belirler. Üretmenin bu farklı tarzları tarih boyunca değişmiştir, her tarz çok farklı değer sistemleriyle çok farklı türde toplumlar üretmiştir. Dünyayla ilişkili ve dünyayı değiştiren bu farklı tarzları Marx "üretim tarzları" olarak adlandırmaktadır (5) .

Kapitalizm aşırı derecede eşitsizlik, savaş, sömürü ve istikrarsızlık ile karakterize edilen ilk üretim tarzı değildir. Bu özellikler tüm sınıflı toplumların parçasıdır. Kapitalizme özgü olan bir sınıfın diğeri üzerindeki tahakküm yolunun metalar arası ilişkiler biçimi almış olmasıdır. Bu kapitalizmdeki özellikle benzersiz özne-nesne ilişkisinden, Marx'ın "özne/nesne tersinmesi" olarak söz ettiği şeyden dolayı olmaktadır. Çok geçmeden buna geri döneceğiz.



Özneler, Nesneler ve Fiyatları

Marx'ın değer teorisine itirazlar sıklıkla değer teorisinin piyasa fiyatlarıyla ilişkilenme şekliyle ilgilidir. Eğer değer eşyaları üretmede harcanan emek miktarından geliyorsa, talepteki yükseliş veya düşüşün piyasa fiyatlarını değiştirdiği gerçeğini nasıl açıklayabiliriz? Talebin fiyatları etkilediği gerçeği, subjektif kararlar emek zaman kadar değeri de etkiliyormuş gibi gösterir.

Değer-fiyat ilişkisi sade, düzenli tanımlarla sınırlanacak kadar basit değildir. Daha fazla baktıkça, fiyatların oluşumuna varan toplumsal ilişkiler ağı daha da karmaşıklaşıyor. Değer-fiyat konusu gelecek videoda (Değer Yasası 10 - Fiyat) daha ayrıntılı ele alınacak; ama burada birkaç açıklama sıralanacak. Aslında bu konu hakkında daha önce kişisel emeğin toplumsal emek haline gelme yöntemi hakkında konuştuğumuz Değer Yasası 3'te kısaca bilgi vermiştik (6).

Kişisel emek bir metanın üretimi için bireysel işçinin ayırdığı emek miktarıdır. İşçinin amacı, kişisel emeğinin toplumsal emek haline gelmesi için metasının pazarda satılması ve böylece pazarda tüm diğer metalarla eş tutulması, emeğinin toplumun toplam toplumsal emeğinin bir parçası olmasıdır. Ama bu o kadar kolay değildir. Üretim sadece piyasa göstergelerinin dalgalanmaları aracılığıyla koordine edildiğinden, metaların satılıp satılmayacağı ve özel emeğin toplumsal emek olup olmayacağı daima belirsizdir.

Daha önceki videolarda gördüğümüz gibi, kişisel emeğin toplumsal emek olabilmesi için toplumsal olarak gerekli emek zamanda (TGEZ) üretmesi gerekir. TGEZ, üretkenliğin toplumsal düzeyi bireylerin kişisel emekleri üzerinde onları toplumsal ortalamada çalıştıracak şekilde disiplin altına alarak etkide bulunmanın bir yoludur.  TGEZ'da çalışamayan bireyler ve firmalar iş hayatından çekilirler, tıpkı Amerikalı otomobil işçilerinin diğer ülkelerdeki işletmelerle rekabet yüzünden işlerini kaybetmelerindeki gibi. Emekleri daha kârlı olabilecek diğer alanlara tahsis edildi veya bir daha çalışamadılar. Çoğumuzun bildiği gibi, işini kaybetme ve yeni iş bulma; uzun, zor ve acı veren bir süreçtir. Ama bu rahatsızlıklar piyasayı ilgilendirmemektedir. Piyasa tüm emeğe hesap makinesindeki rakam muamelesi yapmaktadır, isimsiz birimler kâr arayışı sırasında yer değiştirilebilecektir. Kişisel emek ve toplumsal emek arasındaki fark toplumsal plan yokluğunda, piyasanın kör güçleri aracılığıyla emeğin yer değiştirilmesi ve yeniden paylaştırılması mekanizmasıdır. (7)

Şimdi tüm bunlar tanıdık gelmeli. Ama bunun, talep değişiklikleri ve fiyat arasındaki ilişki ile ne ilgisi var? Emeğin yeniden bölüştürülmesi süreci taleplerdeki değişimlerle olur. Tıpkı TGEZda üretilmesi gerektiği gibi, toplum doğru miktarda şeyi üretmek için doğru miktarda emeği bölüştürmelidir, böylece pazar aşırı doygun veya düşük stoklu hale gelmesin. Eğer asansör müziği arzı talebi aşarsa o zaman bu müziğin bir kısmı satılmamış olarak kalacak ve kişisel emeğin bir kısmı toplumsal hale gelemeyecektir. Üreticiler, emeklerini başka yere nakletmeye zorlanacaktır. Emeğin bu bölüştürülmesi fiyatın dalgalanması aracılığıyla olacaktır. [.....] Bu, talebin değeri yarattığı anlamına gelmez. Talep herhangi bir şey yaratmadı. Sadece emeğin tekrar tahsis edilmesi gerektiğini, fiyat göstergeleri aracılığıyla belirtti. Bu, fiyat dalgalanmaları aracılığıyla koordine olan bir toplumda talebin toplumsal emeğin dağılımını nasıl etkilediğidir. Bu dağılım sadece olasıdır; çünkü fiyatlarla emek zaman arasında bir ilişki vardır.

Talebin Daha İleri İncelemesi

Demek ki talebin değeri yaratmaktan ziyade, kişisel ve toplumsal emek arasındaki farkta ifade edilen emeğin yeniden tahsis edilmesinin bir parçası olduğunu gösterebiliriz. Ayrıca analizi daha ileriye götürebilir ve talebin kendisinin kapitalizmde nasıl üretildiğini gösterebiliriz. Subjektivist ada perspektifinden bakıldığında talep; gerçekliği bazı uzaklıklardan, nesnel görüş noktalarından gören özgür, bağımsız zihinlerin üretimiymiş gibi görünmektedir. Ancak gerçekte bizim öznelliğimiz bir üretim tarzının parçasıdır. Bu hiçbir yerde kapitalist üretim tarzında olduğundan daha açık değildir. Kapitalizmde “efektif talep” olarak varsayılan tek talep şekli, alım gücü ile desteklenen taleptir. Tüketici talebi, işçiye ödenen ücretten gelir. Demek ki, ücretli emeği ve sömürüyü anlamadan önce talebi anlayamayız.

Tüketicilerin bu parayla satın aldığı ürünler sadece psikolojik tercihlerinin rastgele sonuçları değildir. Aslında, paramızın çoğu kendimizi çalışan olarak canlı tutmak için ihtiyaç duyduğumuz temel şeyleri satın almaya harcanır: kira, yiyecek, giysi gibi. Böylece her gün kapitalizm için daha çok değer üretebiliriz: (8) Bunlar kapitalizm tarafından, kapitalizmi sürdürmek amacıyla, bize dayatılan istekler ve ihtiyaçlardır, yalıtılmış bireylerin soyut psikolojik tercihleri değildir. (9)

Ancak toplumdaki talebin çoğunluğu tüketicilerden değil kapitalistlerden gelir. Sen ve ben diş fırçası alır ve kira öderiz. Kapitalistler fabrikalar, üretim bantları, doğal kaynaklar ve özel ordular satın alırlar. Bu talebin kapitalistlerin kişisel tercihleriyle ilgisi yoktur. (10) Bunu üretimdeki teknolojik gereksinimlerle, toplumsal olarak gerekli emek zamanda (TGEZ) zımbırtı üretmek için gereken girdi miktarıyla ilişkisi olduğu için yapmalıdır. Bazıları kapitalistlerin sadece tüketicilerin taleplerini karşılamak için üretim yaptığını düşünür. Bu bir efsanedir. Reklam endüstrisi bu efsaneyi yalanlayan en iyi kanıttır. Kapitalistler kâr etmek için üretir. Sonra pazar aramaya giderler. Çoğu zaman, insanları ürünlerine ihtiyaç olduğuna inandırarak pazar yaratmak zorundadırlar. Ama kapitalist şirketler aynı zamanda tüketici pazarları bulma ihtiyacını tümüyle es geçerek birbirlerine de satış yaparlar. (11)
Tüm bunlar bize burjuva iktisadındakine göre özne-nesne ilişkisinin çok farklı bir resmini veriyor. Soyut isteklerini gerçekleştirmekte özgür ve yaşamda yazgıları için bütün sorumluluğu üstlenmiş yetkili kişilerin özgür bir toplumu yerine Marx'ın kapitalist üretim tarzı konusundaki eleştirisi, bireylerin zorlayıcı piyasa yasalarının insafına kaldığı bir dünya ortaya çıkarır. Cola ve Pepsi arasında seçim yapma gibi yüzeysel özgürlük türleri, yaşamlarımızın kâr arayışı ve TGEZ için disiplin altına alınmasıyla kıyaslandığında sönük kalır.



Özne/Nesne Tersinmesi

[Mitt Romney kurumların insan olması hakkında alıntı yapıyor]

Wall Street’i İşgal Et akımı içinde “şirketsel kişilik”in bitirilmesi konusunda pek çok söylem vardır. Bu talepteki problem, kurumsal kişiliğin yasal statüsünün sadece pasta üzerindeki krema olmasıdır. Kapitalist toplumdaki şirketler insanların olduğundan çok daha insan gibidir. Sermaye etkin öznedir, insanlar onun nesneleri. Marx’ın “özne-nesne tersinmesi” diyerek kastetmek istediği budur. İnsanların toplumsal düzenin etkin aktörleri olmaları yerine “objektif” piyasa mantığı öznelere egemen olur. Kör ekonomik yasalar yönetir ve insanlar itaat eder. Para yaşamdan daha güçlü hale gelir. Kurumlar insanlar haline gelir ve toplumda bireylerden veya toplumsal hareketlerden daha çok güç kullanır. İnsanlar sistemin kendilerini dikkate almasını dileyen şiarlarla sokakta dolanırken, kapitalizmin soğuk mantığı, işçinin bedenini harcanabilir pasif bir meta gibi kullanarak, toplumları, hükümetleri ve hatta doğanın kendisini kârın şahsi olmayan güdülerine tabi kılarak toplumda etkin aktör haline gelir.

Delice olan ise bu “objektif” dünyanın hala sadece bizim kendi eserimizin ürünü olması. Biz her gün onu bilfiil yeniden üretiyoruz. Marx’ın kapitalizm analizini bu kadar güçlü yapan şey budur: İçinde yaşadığımız dünya, mevcut durumumuzun inanılmaz güçsüzleştirilmiş yapısına rağmen, her zaman bizim kendi eylemlerimizin sonucudur ve kolektif olarak onu değiştirme gücüne sahibiz. Ancak böylesine bir kolektif gücü uygulamak için kapitalist üretim tarzı ile bağları koparmak zorundayız.

Sonuç:

Merak etme ihtimalinize karşı Subjektivist Ada ve Takas Adası yoktur. Onlar soyutlama. Şu an her teori soyutlamalara ihtiyaç duyar – bir dünya veriyi elekten geçirmeli ve gerçeği tanımlayan önemli kategorileri ve geniş hatları saptamalıyız. Subjektivist ve Takas Adaları sadece filozofların zihinlerinde var olan “ideal soyutlama”lardır.  Marx farklı bir tür soyutlama yaptı, “gerçek soyutlama”. Gerçek bir soyutlama filozoflar tarafından toplumsal gerçekliğin bir kısmını keyfi olarak dışarıda bırakarak yapılmamıştır. Gerçek soyutlama gerçekliğin kendisi tarafından yapılmıştır.

Kapitalist toplumda insan emeği soyut hale gelir. İnsanların belirli iş tipleri içinde doğduğu ve kastlar arasında katı ayrımların olduğu feodalizmin kast sisteminde genel anlamda emek veya genel anlamda işçi diye bir şey yoktu. Ancak kapitalist toplumda emekçi tüm bu özgül özelliklerini yitirir. Sermaye bize kâr-hesap makinesindeki isimsiz basamaklar gibi muamele eder, kâr aramak için bizi bir yerden bir yere hareket ettirir. Bizim emeğimiz soyut emek haline gelir. Biz köylü, şövalye veya zanaatkâr değil, genel anlamda işçi haline geliriz. Marx’ın değer teorisi üretim tarzının kendisi tarafından oluşturulan bu gerçek soyutlamaya dayanıyor, filozofların zihinlerindekine değil.

Bu, marjinalizm perspektifinin yoktan ortaya çıktığı anlamına gelmez. Marjinalizm, kapitalizm içerisinde gerçekten varolan bir bakış açısından gelir, metalar hakkında kafa yoran atomize olmuş bireylerin bakış açısından. Bu bakış açısı gerçektir. Biz bunu her gün bakkal dükkânlarında deneyimliyoruz. Ancak eksik bir açısıdır; çünkü metaları raflara ve paraları ceplerimize koyan bütün toplumsal üretimleri dışarıda bırakıyor. Bu perspektif, kendi emeğimizin toplumsal gücünün nesnelerin doğasında olan özellikler biçimini aldığı meta fetişizminin perspektifidir. (12)

Ancak ekonomik kriz dönemlerinde bu gerçekliğin duvarlarında çatlamalar görürüz. Düşünmenin eski yöntemleri geçerliliğini kaybeder. Krizler kapitalizmin ekonomik yasalarının, burjuva ekonomistlerinin düşünmemizi istediği gibi evrensel olmadığının, sonsuza kadar devam etmeyeceğinin, bu döneme özgü yasaların alaşağı edilebilecek yasalar olduğunun açığa çıktığı zamanlardır. Değer yasasının çökmesiyle, insanların gidişatı sorgulamaya başlamasıyla, değerin başarısız yasasıyla devletin acımasız yasasını yer değiştirerek kapitalist devlet tabloya girmelidir. Piyasa savunucularının büyüleyici, özgürlüğe sevdalı dünyası gerçekten olduğu gibi yani şiddet üzerine kurulu sömürücü bir düzen olarak gözler önüne serilir. Okul kabadayısı gibi, bir sistem güçsüzlüğü açığa çıkarıldığında her zaman en şiddetli olandır.  Değer yasası çökünce siyaset başlar. Nesneler etkin olmalıdır. Bu, statükoyu devam ettirmek için çabalayan yönetici sınıfın veya yeni toplumsal düzen olasılığını öne süren radikal hareketlerin politikası olabilir.

DİPNOTLAR:


1. Hiç kuşkusuz bu videonun çoğunda Neoklasiklerin ve Avusturyalıların iki kampını tek kamp gibi ele alarak öfkemi yönelteceğim. İki düşünce okulunun da tarihsel kökeni marjinal fayda teorisinde bulunuyor, yine de bu kuramın iki kampta ele alınması ve evrimleşmesi zaman içerisinde farklılaşmıştır. Bu video marjinal fayda teorisini doğrulamak için gereken soyutlamarın türünü (isimlendirecek olursak üretim ilişkilerini dışarıda bırakmak) analiz ederek marjinal fayda konusuyla oldukça temel düzeyde uğraşıyor, bu yüzden herhangi bir düşünce okulunun eleştirisi için uygun bir başlangıç noktası olarak hizmet edebilir. İki kampa karşı yapılabilecek çok daha fazla eleştiri var.


2. Tercih ölçeğine kadar Eugene arzuladığı nesneleri ölçmek için fayda biriminden yararlanıyordu. Bunlar basitçe kendi öznelliğinin cebinde altınlar gibi taşıdığı küçük parçalarıydı. Her karar verdiğinde bunları kendisiyle mübadele etti. 20. yüzyılın bir noktasında burjuva iktisatçılar fayda biriminin var olmadığına karar verdiler ve bunları derecelendirilmiş tercih ölçekleriyle değiştirdiler. Bunlar çubuk grafik ve abaküsün bir birleşimine benziyor ve kendimizle birlikte her yere onları taşıyıp herhangi bir insan eylemine girişmeden onlara danışıyoruz. Onlar özgürlüğümüzün birincil araçlarıdır ama hükümet onları bizden almak istiyor, bizi köle yapmak istiyor.


3. Avusturyalılar hemen 'büyük' Ludwig Von Mises'in paranın öznel değeri problemine bir çözüm sağladığına işaret edeceklerdir. Mises, paranın aslen altın gibi meta olduğundan, takasta insanların altının belirli kullanımları için öznel bir değere sahip olduğunu öne sürmüştür. Böylece altının asıl mübadele değeri bu öznel değerlenmelerin sonucudur. Altın para olduğunda, elbette, onun mübadele değeri metaların dolaşımındaki rolüyle başkalaşmıştı. “Ne alabileceğinin” ederi oldu. İnsanlar bu amaca yönelik altına dair öznel tahminlerini “ne alabileceği” ölçüsüne göre biçimlendirdiler. Gerçi paranın nesnel değerlerine varan müteakip değerleme katmanlarından altının kullanımının özgün öznel değerlenmelerinin tarihsel yolunu izleyebileceğimiz hakikatı Mises için problemin bir çözümüdür. Bukharin'in “Aylak Sınıfın Ekonomik Kuramı”nda, bir dipnotta, Mises'in bu “çözümünün” bir kuram için bireysel farklılıkları araştıran (idiyografik), tarihsel tanımını sadece değiştirdiğine işaret etmiştir. Metanın nasıl para haline geldiğinin tarihsel sürecini açıklayabilmemizin bir önemi yok. Paranın değeri, para için öznel tercihlerle yaratılmaz veya başkalaşmaz.


4. Bu soruna Neo-Avusturya yanıt kendilerini neoklasiklerin akılcı tüketici fikrinden uzaklaştırmak ve tüketicinin eksik bilgisini vurgulamak olmuştur. Tüketicilerin arzuladıkları nesnelerin ilişkilerini hesaplayabilen süper-akılcı şeyler olmalarından ziyade, insan anlayışının yanılma payı vurgulandı ve piyasa, kalabalıkların hatalı arzularını ayarlayan, pürüzlerini gideren, kaynakları en verimli ve demokratik bir şekilde tahsis eden nihai bilgi temizleme evi olarak görüldü. Bu noktada dilleri, sıklıkla, piyasanın herşeye yeten, gizemli gücüne karşı insan muhakemesinin içkin yetersizliğini vurgulayan dinsel izler taşıyordu. Sorun şudur, piyasanın gizli elinin bu sihirli hareketleri sadece iddia edilmiş ve hiç kanıtlanmamıştır. Piyasanın bunu gerçekten yapabildiğini kanıtlamak yerine, Avusturyalılar, tek alternatifin Devlet-Komünisti Umacı olduğunu vurgulamayı yeğlemişlerdir.


5. Marx için nesne-özne ilişkisi sadece kişisel psikolojinin, insanların soyut olarak nesneler için düşündüklerinin konusu değildir. Bunun yerine, insanların etkin bir şekilde dünyayı dönüştüren gerçekteki, somut çalışma eylemine dayanır. Bu “materyalizm”dir. Sıklıkla insanlar “materyalizm”in bireyler önemsizdir veya tarihin kaderi çizilmiştir anlamına geldiğini düşünürler, ancak Marx’ın kastettiği bu değildir. Marx, kendi üretim tarzları içerisinde, toplumsal grupların gün be gün etkinliklerindeki gerçek faaliyetleri aracılığıyla ilişkilenen öznelerle nesneler arasındaki belirli yolları anlamamızı istemiştir.


6. İlk belirtilmesi gereken şey şu, meta kapitalist toplumsal ilişkilerin muazzam ağı içerisinde hareket halindeyken birçok değişik elden geçerken ve farklı işlevleri yerine getirirken, değer de farklı biçimler alır. Değer ilişkisinin farklı görünüşleri bakışımızı nereye çevirdiğimize göre ortaya çıkar veya kaybolur. Değer özel emeğin, toplumsal emeğin ve piyasa fiyatının biçimini alabilir. Değerin bu üç biçimi de, aynı üretim ve mübadelenin bütün farklı uğraklarının birbirini etkilemesi gibi birbirlerini gerisin geri etkiler, birbirlerini belirler. Piyasa fiyatları, fiyat hakkında bilgilerin görünüşte kaotik bir şekilde piyasa üzerinden aktarılmasından ötürü günden güne dalgalanabilir. Ancak bu dalgalanmalar aracılığıyla yasa-gibi düzenlilikler, vb. gözlemleyebiliriz.


7. Ve bu, büyük firmaların gireceği kadar kârlı olmayan sayıca az kıymetsiz endüstride kendi işinizi yürütme ve “kendi patronunuz olma” rüyasının neden kapitalizmde çatlaklar ve boşluklar yaratacak tek olası yol olduğunun gerekçesidir. Büyük bir firmanın elinin altında bulunan kaynak miktarı, kendi hesabına çalışan birinin toplumsal olarak gerekli emek zamanla rekabet edecek şekilde çalışmasını oldukça zorlaştırmaktadır.


8. Yerinde bir temas: işsiz veya çalışanların tüketim alışkanlıkları büyük ölçüde sermaye tarafından dayatılmaktadır. İşsiz olmak pahalı ve zaman tüketicidir. Mülakatlara arabayla gitmeli, mülakatlarda iyi görünmek için temiz bir takıma sahip olmalı, yığınla özgeçmiş göndermeli, vb.


9. Bu, fiyat teorisinden önce bir dağıtım teorisine ihtiyaç duymamızın nedenidir. Marjinal Fayda Teorisi önce fiyatı açıklamaya çalışır, daha sonra toplumsal ürünün sonradan sınıflar arasındaki dağılımını açıklar. Bunun en uç örneği, üretimin maliyetinin bile fiyatların biçimlendirmesine girmediğini öne süren Mises'in fiyat teorisidir. Mises için, tüketiciler kendi değerlemeleri ile fiyatları belirler, daha sonra metanın satışının gelirleri kapitalistlerin rekabetçi tekliflerine göre üretim etkenleri arasında dağıtılır. Aksine, Marx'tan önceki klasik iktisatçılar fiyat teorilerini toplumsal ürünün sınıflar arasında dağıtılmasından sonra biçimlendirdiler... Böylece metanın fiyatı işçilere ödenen ücret artı kapitalistin kârı artı (diğer kapitalistlere giden) girdilerin fiyatı artı kapitalist sınıfın diğer kısımlarına borçlu olunan herhangi bir faiz veya rant. Açıkçası, bir toplumun sınıf analizi ancak klasik yöntemle mümkündür.

10. Ne de kapitalist üretimin “şirketsel açgözlülük”le (“corporate greed”) alakası vardır. Lütfen, “Wall Street'i İşgal Et”, bu saçma terimi kullanmayı bırak. Bir şey ifade etmiyor. Şirketsel açgözlülük diye bir şey yoktur. Şirketlerin kişilikleri yoktur. Açgözlü değillerdir. Sorun kapitalizmdir, kapitalistlerin öznellikleri değil.

11. Eksik tüketim kuramı, bugün ki krizin en çok öne çıkan radikal kuramlarından biridir, üretimin tüketim için olduğu fikrine dayanır. Eksik tüketim kuramı, bütün üretim, sonuç olarak tüketicilerin tüketimi için yapıldığından tüketicilerin taleplerindeki veya alım güçlerindeki bir kıtlığın ekonomik krize yol açabileceğini öne sürer. Bu, kapitalistlerin, kendi kişisel aylaklıkları için değil ama üretken tüketim için, yani üretim sürecinde girdiler olarak ürünler için kendi taleplerini yaratmadaki rolünü ihmal etmektedir.

12. Meta fetişizmi üzerine olan videomu görün: Değer Yasası 2

Ek Okumalar/Kaynakça:
Marx, Marjinalizm ve Sosyoloji, Simon Clarke
Çevrim içi erişebilirsiniz, hakkında bu blogta da yazdım.

From Political Economy to Economics, Fine and Milonakis.
Bu yöntembilime odaklanmış oldukça iyi bir iktisat tarihidir. İktisatın, klasik iktisatın geniş toplumsal sorularından modern neo-klasik yöntemin dar, matematiksel soyutlamalarına dönüşme yolunu tartışıyor.

Human Action, Ludwig von Mises.
Bu kitap saçmadır. Tuvalet okuması için iyidir. Eğer tuvalet kâğıdınız biterse...

Economic Theory of the Leisure Class, Nikolai Bukharin.
Bu kitap hakkında şurada yazdım.

Dialectical Phenomenology, Roslyn Bologh.
Bu kitap üretim tarzları kavramı ve özne-nesne ilişkisi üzerine düşünüşümde oldukça etkiliydi. Amazon'da ucuz. Grundrisse okuması aracılığıyla Marx'ın yönteminin bir tartışmasıdır. Ziyadesiyle öneriyorum.

Disassembling Capital, Nicole Pepperel
Bu kitaba şuradan erişebilirsiniz. Pepperel'in blogu Rahatsız Bilim (önceden Kaba Kuram)  etkileyici bir okumadır. Marx üzerine gerçekten taze ve derin bilgili bir çaba.

Çeviri Kaynak: http://kapitalism101.wordpress.com/2011/11/15/law-of-value-8-subjectobject/

Değer Yasası 7: Üretim ve Mübadele


Üretim-Mübadele Abecesi

Yalıtılmış haldeki şeyleri anlamaya çalıştığımız her zaman sıkıntıya düşeriz. Şeylerin gerçek anlamı kendi içlerinde değil diğer şeylerle olan ilişkisi içinde anlaşılır. Mesela parayı ele alın. Garip hiyeroglif kaplı bu dikdörtgen kâğıt parçanın anlamını, modern kapitalist üretimin karmaşık koordinasyonu içinde oynadığı role baktığımızda anlayabiliriz. Kapitalist üretimi kaldırdığımızda bu dikdörtgen kâğıt parçası anlamını yitirir. Toplumsal ilişkiler bağlamından kopardığımızda paranın gerçekte ne olduğunu anlamak imkânsızdır. Eğer parayı yalıtılmış olarak incelersek, onun toplumsal gücünün tümünü dikdörtgen kâğıt parçalarının doğal bir özelliğiymiş gibi ele alırız. Bu anlam ve gücün belirli bir zaman ve mekâna özgü olmadığı, her yerde ve her zaman mevcut evrensel nitelikler olduğu görülmektedir.

Tabii ki bu saçma olurdu. Bununla birlikte burjuva ideolojisi ile ele alındığında şeyler ve kavramlar arasındaki bağlantısallığı görmedeki başarısızlık olağandır.

Bu video üretim ve mübadele arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Mübadele ve üretimin anlamlarını sadece birbirleriyle olan ilişkilerinden türettiğini tartışmaktadır. Gerçekten özgürlük, eşitlik, fayda, kıtlık, değer gibi genel kavramların anlamlarını tam olarak kavramak istiyorsak üretim ve mübadele ilişkisinin özel yapısını anlamamız gerektiğini de tartışmaktadır. Resmin bütününe bakmadan bu kavramları anlamak için yapılan girişimler "tek taraflı" olarak sonuçlanıyor. Anlam, bir ilişkiden kaynaklı bir şeymiş gibi değil de nesne/kavramın kendisinin doğası gibi görünür. Çünkü bir anlamın sonsuz ve doğal bir anlam olarak görüldüğü spesik bağlamları açıklamanın hiçbir yolu yoktur.

Üretim ve mübadele ilişkisini 3 farklı birbiriyle ilişkili bağlamda ele alacağız ve her biri bize aynı problem üzerinde farklı bir çerçeve sunacaktır. 1. Özgürlük ve Eşitlik; 2. Kıtlık, Fayda, 3. Değer

1. Özgürlük ve Eşitlik

Modern bilincimize öylesine derinden işlemiş olan bireysel özgürlük ve eşitlik kavramları nereden gelir?
Mübadele alanından gelir. Tüm bireyler satın alma ve satış dünyasında diledikleri gibi emeklerini ve emek ürünlerini özgür iradeleri ile satabilir ve alabilirler. Kimse kimseyi bu alış ve satış için zorlamaz. Bireylerin hayatları serbest seçimler dizisi gibi görünür ve bu beraberinde kişisel sorumluluk kavramını getirir. İnsanlar kendi kişisel şartlarından dolayı sadece kendilerini sorumlu tutuyor görünürler. Bu satın alma ve satma özgürlüğü mülk sahibi olmaları için bireyler arasında hukuki ilişkiler olduğunu varsayar. Böylece bireylerin sahip olduğu yasal haklar, herkes için eşit olup yasal eşitlik temelinde belirlenir.

Bu GENEL OLARAK özgürlük ve eşitlik kavramını oluşturur. Biz, bireysel özgürlük, insan hakları vb gibi bireyin vazgeçilemez haklarını konuşmaktayız. Bunlar insanların evrensel özellikleri olarak görülürken pazar mübadelesi de bu özelliklerin doğal ifadesi olarak görülür.

...analizimizde bazı şeylerin tek taraflı olabileceğine dair ipuçlarını zaten verdik. Belirli toplumsal ilişkilerin içinde yer almasından dolayı değil de kendi doğası gereğiymiş gibi bu bireysel özellikler evrensel özellikler olarak görünür. Birey yalıtılmış bir biçimde tek taraflı olarak anlaşılmaktadır. Toplumsal yapının belirli tipte bir bireyi yaratmasından ziyade evrensel bir tür olarak birey belirli bir toplumsal sistemi yaratıyormuş gibi görünür. Belirli bir gizlemeyi evrensel olarak her gördüğümüzde, bir kavramın evrenselliği gibi iddiaları her gördüğümüzde, analizimizin tek taraflı olduğuna ilişkin ipuçlarına sahip oluruz.

(Diğer taraf:)
Bu ipuçları piyasa özgürlüğü kavramının sorgulanmasını gerektirmektedir. Alıcı ve satıcıların, eş değerler olarak emek gücü ve metalarını satmakta özgür olduğu bir dünya için ne çeşit bir toplum gereklidir? Paradan, piyasadan ve burjuva devletinden daha fazlasına ihtiyacımız var. Üretim ilişkisinin belirli bir türü gereklidir.

Bireyler kimden alacakları ve kime satacaklarını seçme hususunda özgür olmalarına rağmen satmama ve almama hususunda özgür değildirler. Böyledir çünkü gereksinimlerimizi pazar yolu ile sağlarız. Böyle bir durum doğal olarak meydana gelmez. Üreticiler arasında belirli bir ilişkiyi varsayar.

Bireyler gereksinimlerini karşılamak için pazara gitmek zorundadır zira kendi başlarına geçim araçlarını yaratamazlar. Üretim araçlarından yoksundurlar. Üretim araçları, emek gücünü satarak gereksinimlerini karşılayan ezici çoğunluğa karşı birkaç kişinin elinde toplanmış özel bir metadır. Tüm aktörlerin eşit olduğu pazar perspektifinin tersine, üretimde toplumun iki sınıfa bölündüğünü görürüz; işçiler ve kapitalistler. Piyasa eşitliği üretimdeki eşitsizliği gerektirir.

Bu üretimin belirli bir türünü ifade eder: mübadele için üretim. Mübadele edilmek üzere üretilen metalar emekçinin kullanımı için yaratılmaz. Bunlar pazarda bir fiyata satılmak üzere üretilirler. Ve üretim araçları kapitalist sınıfın mülkiyetinde olduğu için üretimin amacı, insanların ihtiyaçlarını giderme değil emekçilerin sırtından kâr uğruna kâr sağlama durumuna gelir. İşçiden sızdırılan daha fazla emek kapitalist için daha fazla kâr demektir.

İşçi ve kapitalist meta ve emek-gücü alım ve satımı için pazarda karşılaştıklarında; özgür, kendi iradeleri olan yasal eşitler olarak karşılaşırlar. Piyasa özgürlüğü ve fabrikanın despotik düzeni arasında, piyasa eşitliği ve sınıf asimetrisi arasında çelişkili bir ilişki vardır. İki taraf birbiriyle ne kadar çelişkili olsa da bir o kadar birbirine bağımlıdır. Sınıflar ve sermaye eşitsizlikleri olmadan piyasa özgürlüğünden bahsedemeyiz. Baskı ve eşitsizliği tüm dünyaya yayan burjuva özgürlüklerinin bir yanılsama olduğunu söylersek üretimin tek taraflı analizinde fazla ileri gitmiş oluruz. Kapitalist üretimin mübadele için üretim olduğunu ve dolayısıyla bunun da piyasa özgürlüğü ile bağlantılı olduğunu unutmamalıyız. Piyasa özgürlüğü gerçektir. Ancak kendi maddi temelleri ile çelişir.

Özgürlük ve baskı, eşitlik ve eşitsizlik arasındaki bu çelişki bize ilk olarak mevcut toplumun eleştirisini yapma imkânı sunmaktadır. Bize sahip olamayacağımız bir özgürlük -eşitsizlikler dünyasında kendimizi eşitler olarak gördüğümüz için- vaat edildiğinden, içinde bulunduğumuz toplumun içsel eleştirisini yapabiliriz. Bu çelişkinin devinimidir ki bizim böylesine bir toplumdan olası çıkışı varsaymamıza imkân vermekte, özgürlük ve eşitliğin çelişkisiz bir temele dayandığı, bireylerin kendi yaşam yolunu seçmekte gerçekten özgür olabildiği bir dünyayı hayal etmede bize ilham vermektedir.


2. Kıtlık ve Fayda

Bugün standart bir iktisat kitabını açsanız, iktisadın, faydayı maksimize eden bireylerin özerk düşüncelerinin kıt kaynak kullanımını nasıl tahsis ettiğinin bir çalışması olduğunu okursunuz. Bireyler pazarda karar vermede bağımsız olduklarında kaynakların en uygun dağılımına doğalından ulaşılır. Ama bu istediğimiz her şeye sahip olabileceğimiz anlamına gelmez. Kıtlık koşullarında yaşarız. Bizler her zaman daha fazlasını isteriz. Bu yüzden her zaman tercih yapmak zorundayız. Yani bizim ders kitabı, mevcut koşulları görmezden gelerek sürekli daha fazlasını istediğimiz için bu yaşam biçiminden mutsuzluklar edindiğimiz gerçeğini hatırlatıyor; biz her zaman sahip olabileceğimizden fazlasını isteyeceğiz.

Böylece iktisat amacını ve odak noktasını oldukça dar bir anlamda tanımlıyor. Bireylerin pazarda vermiş oldukları kararlar üzerine odaklanır. Odak noktası mübadeledir. Bu, üretimle ilgili hiçbir şey söylemediği anlamına gelmez. Ancak üretimle ilgili gözlemleri kendi mübadele analizinden öğrendiği temel ilkelere dayanmaktadır. Üretim, sadece kıt kaynaklar arasında seçim yapan bireyler aleminden daha fazlası değildir.

Ve bu bakış açısıyla neoklasik iktisat kapitalizmin temel ideolojisini haklı gösterebilir: insanlar sınıflar olarak değil sadece bireyler olarak anlaşılır, yaşamdaki yazgımız için sadece kendimizi suçlayabiliriz, serbest piyasa bireylerin fayda maksimizasyonunu sağlamaları açısından en iyi yoldur, bu mevcut koşullar sadece en iyisi değil insan doğasının en iyi evrensel ifadesidir.

...burada da analizimizin tek taraflı olabileceğine dair ipuçlarına sahibiz.Önceki örnekte olduğu gibi evrensel ile belirli olanın birleştirilmesi söz konusudur. Bireylerin kapitalizmdeki  piyasa davranışlarının belirli görünüşleri; bütün zamanlar için insan davranışlarının evrensel,  doğuştan gelen özellikleri olarak kabul edilir. Piyasada yaptığımız belirli türdeki tercihler evrensel tercihler olarak düşünülür. Kıtlık, üretimin belirli bir organizasyonunun ürünü olarak değil zaman kavramından bağımsız, evrensel bir kavram olarak görülür. Bunlar ipuçlarımızdır. Şimdi bu fayda ve kıtlık kavramlarını, onların gerçek toplumsal bağlamları içindeki yerlerini görmek için sorgulayalım.

Fayda

Kim bu hesapçı, bencil, fayda maksimizasyoncusu birey? Daha yakından incelediğimizde bireylerin varlıklarının toplumsal varlıklarına bağlı olduğunu görürüz. Sadece toplumun belirli bir türü dolayımıyla belirli bir birey kavramına sahibiz.

Boşluktayken hiç bir isteğimizi oluşturamayız. Ne isteyeceğimiz öğretilmiştir.  İsteklerimizin peşinden nasıl gitmemiz gerektiği de öğretilmiştir. Farklı toplumlardaki insanların bu niyet/amaçlarını gerçekleştirme yolları farklıdır. Kapitalist toplumda biz isteklerimizi satın alırız. Bu ise emeğimizi pazarda satmamızı gerektirir. Bizim fayda-hesabı, sadece şeyleri ne kadar istediğimizin soyut bir ölçüsü değildir. Bu hesaplamaları yapılandıran toplumsal bir bağlam vardır.  Gelirimizi ve metaların toplumsal değerlerini dikkate almak zorundayız. Bu şeylerin hiç birisi (ücretler veya fiyatlar) sadece mübadele dünyasıyla açıklanamaz. Her iki kavram da üretimin analizini gerektirir.

Üretimin mantığı fayda maksimizasyonu ile aynı mantığı izlemez. Kapitalistler faydayı maksimize etmek adına üretime yatırım yapmazlar. Kâr elde etmek için yatırım yaparlar, soyut olarak değer elde etmek için. Kendi iyiliği için faydanın değil paranın peşinden koşar. Bu ayrı bir mantık, kapitalisti kendi çıkarları doğrultusunda yalnızca kişileştirilmiş bir mantığa dönüştüren kör bir hesaplama mantığıdır.

Kapitalistlerin kâr-maksimizasyonu toplumun ekonomik faaliyetlerinin çoğunu oluşturur. Yine de ekonominin sadece kendi faydalarını maksimize eden bireylerden oluştuğu aldatmacasına düşmek kolaydır. Bu şu sebepledir, tüm bireyler arasındaki tüm toplumsal bağlar, onları pazar işlemleri ile şekillenmiş olan kapitalistler veya işçiler haline getirir. Toplumsal ilişkilerimiz metalar arasındaki değer ilişkileri aracılığıyla sağlanmış olur. Ancak bu görünüm tek taraflıdır. Bireylerin fayda maksimizasyonunun varlığı, kapitalist toplumun toplumsal yapısını (özel mülkiyet, ücretli emek, piyasa ve kapitalist devleti)  gerektirir.

Bir sonraki videoda (özne-nesne) anlatacağımız gibi toplumdan bağımsız olarak birey ele alınamaz. Birey yapısı ve bireyden ne anladığımız toplumun yapısına göre değişir. Hesaplamalarımız için gerekli koşulları incelediğimizde, kişisel fayda maksimizasyonunda evrensel bireyin olmadığını görürüz. Toplumsal ilişkilerin belirli bir kümesinde ortaya çıkan bireydir.

Kıtlık

Ders kitabımızda, birey metaları değerlendirmek ve karşılaştırmak için rafları gezer. Onların nereden geldiklerini veya neden rafta olduklarını bilmemiz gerekmez. Arz -raflarda önceden mevcut olan statik madde miktarı- verilidir, iktisat onu varsayar, tıpkı yalıtılmış, hazcı tüketiciyi varsaydığı gibi.

Ders kitabımızı kurcalar ve arzı ne yaratır diye sorarsak tanıdık bir cevapla karşılaşırız: kıt kaynaklar. Bunların arasından seçim yapmak zorundayız. Pazarda alışveriş yapıyorken bize içlerinden seçim yapacağımız kaynakların statik verili dünyası gösterilir.

Kurnaz bir biçimde odak noktamız metaları gerçekte var eden herhangi bir etkinlikten saptırılıyor. Üretim sürecini anlamadan kıtlığı nasıl anlayacağız?  Odun sadece ağaç kesimini gerektiren bir süreç iken kömürün ayrıntılı bir madencilik süreci gerektirdiği gerçeğini bilmeden kömürün kıtlığını oduna göre nasıl kıyaslayabilirim? (Mozart CD’sinin bir düğme tıklamasıyla sayısız kere çoğaltılabileceği halde Van Gogh resminin tekrar hiç çizilemeyeceğini farkına varmadan düşünsel kıtlığı nasıl anlayacağız?) Kıtlık kavramı üretim kavramının sadece tersidir. Verilen nicelikteki şeyleri üreten insan emeğidir. “Kıt kaynaklar arasındaki seçimler” aslında emeğin farklı dağılımları arasındaki seçimlerdir.

ikinci kısıma sonuç:

Böylelikle iktisat ders kitabımızın yetersiz olduğunu gördük. Üretim tarzıyla bağdaştırılmadığı sürece bu iddiaların hiçbiri bir anlam ifade etmez: belirli tipte bir birey ve çıkarlarımızın peşinde koşma biçimini üreten çalışma etkinliğinin toplumsal örgütlenmesi. Bizim ders kitabı kurnazca bir şey yapmış. Tüm toplumsal bağlam bireylerden ve yüzleştikleri nesnelerden soyutlanmıştır. Toplumu bireyin sonucu gibi göstermiştir, tersi değil. Nesnelere toplumsal güçler atanmıştır. Kapitalist üretimin özgün yapısı daha önceden var olan değerli nesneler dünyasıyla yüzleşen evrensel insan doğası haline gelir.


3. Mübadele Değeri

Marx, tüm bunların gerçekten ne ile ilgili olduğunu anlamak için mübadele değeri kavramını sorgulamakla ilgilendi.  Bu ise onu metalara emek tarafından verilen içkin değer kavramına götürdü. Bu konuyu video 4’de incelemiştik. Bu konuyu, mübadele değeri kavramının tek taraflılığının sorgulanması olarak nasıl işlediğini göstermek amacıyla gözden geçireceğim.

Mübadele değeri yaşamımızda gözlemlenebilir bir olgudur. Metalar belirli oranlarda mübadele edilir. Metaların mübadele değeri, bir metanın diğeri ile mübadele edildiği orandır. İlk bakışta mübadele değeri rastlantısal görülebilir. Ancak gerçekte mübadelenin rastlantısal olmadığını gözlemleyebiliriz. Mübadele oranlarında bir süreklilik yaratmak için meta stokları yenilenir. Mübadelenin rastlantısal doğasını ortadan kaldırıp yerine toplumsal sürekliliği getiren bu süreç ne olabilir?

Bir kitap 30 kaleme eşittir derken büyüklükleri karşılaştırıyorum. Ama ne büyüklüğünü? Büyüklükleri karşılaştırabilmek için karşılaştırma yapabildiğin töz veya cevhere sahip olmalısın! Bu Marx’ı metanın içkin bir değere sahip olduğu sonucuna götürür. Tüm bu farklı mübadele değerleri bu içkin değeri ifade etmenin sadece farklı yollarıdır. Bizler içkin değeri değil metaların büyüklüğünü ölçen çeşitli metaları görürüz.

Hala mübadeleler dünyasındayız. Tüm yaptığımız, içkin değer savına neden olan mübadele değerinin yapısını incelemektir. Bu nokta kavramımızı daha fazla temellendirmek için mübadeleler dünyasını terk etmek zorunda olduğumuz noktadır. İçkin değer bizi üretim dünyasına gitmeye zorlayan dayanak kavramdır.

İçkin değeri meydana getiren töz nedir? Metaların kullanım değeri olamaz çünkü kullanım değerleri niceliksel olarak ilişkilendirilemez. Nicel olarak bir elmanın kullanımını bir arabanın kullanımı ile karşılaştıramazsınız. Bakılması gereken tek mantıklı yer, bireylerin içinde yaşadıkları dünyayı yarattıkları emek sürecidir.

İçkin değer sorusuna verilen bu yanıt Marksist tüm eleştirmenler (Bohm-Bawerk) tarafından kabul görmedi. Bazıları (Bohm-Bawerk) bu içkin değer yerine fayda veya kıtlık gibi birçok kavramın kullanılabileceğini öne sürdü. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi kıtlık ve fayda üretim teorisi temelinde ele alınmadığı sürece anlaşılamayan tek taraflı kavramlardır.

Yalnızca, dünyalarını şekillendiren insanların etkinliklerini ve bireyi şekillendiren belirli üretim biçiminin gidişatını anlayarak kıtlık ve faydayı anlayabiliriz. Kapitalist toplumu oluşturan değer ilişkileri içinde bizim incelememizin odak noktası emektir. Emek yüzyüze geldiğimiz nesnel dünyayı ve kendimizi yaratma şeklimizdir.

Bu değer kavramının bazıları için sezgisel olarak kabul edilebilir olmaması mantıklıdır. Kapitalist toplumda emeğimizden ayrılmışızdır. Emek gücümüz kapitaliste sattığımız bir metadır. Kapitalist bizim emeğimizin ve emek ürünümüzün sahibidir. Emeğimizi toplumsal bir etkinlik veya bir amaca yönelik etkinlik olarak algılamayız. Toplumsal emek haline gelmeden önce emeğimiz pazar değeri olan bir meta şeklini almak zorundadır. Değer, emeğimizin toplumsal doğasını gizler.

Bildiğimiz gibi Marx’ın burjuva öncülleri Adam Smith ve David Ricardo da emek değer teorisine katkıda bulunmuştur. Bunun, onların da, üretim ve mübadele arasındaki diyalektik ilişkiyi kurduğu anlamına geldiğini düşünebilirsiniz. Ancak durum böyle olmadı. Marx, biçimi içerik haline getirdikleri gerekçesiyle hem Smith’i hem de Ricardo’yu eleştirir.  Bu ayrımın çok önemli olduğu ortaya çıkıyor.

Değerin kaynağı emektir. Yani, değer oluşturan “toplumsal töz” emektir. (Daha sonra Marx bu emeğin,  toplumsal olarak gerekli soyut emeğin ne tür bir emek olduğunu, ne tür bir toplumun bunu ürettiğini incelemek zorunda kalacaktır.) Ancak metayı incelediğimizde bu içeriği göremiyoruz. Kurcalayabiliriz, dürtebiliriz, koklayabiliriz veya parçalayabiliriz ama toplumsal içeriğini göremeyiz. Bu, içerik maddi bir biçim şeklini aldığı içindir. Bu biçim ise mübadele değeridir. Maddi bir biçim alır derken kelimenin tam anlamıyla bunu ifade ediyoruz. Kitabın değeri kalem, lastik veya baritonlar şeklini alır.  Marx, değerin içeriği emek ile ve değerin biçimi olan mübadele değeri arasında ayrım yapar. 


Bunun anlamı değer ve mübadele değerinin farklı olduğudur. Fiyat mübadele değerinin özel bir ifadesi olduğu için fiyat ve değer ayrı şeylerdir. Fiyatlar değerin sadece dış görünüşüdür.  Ama bu değer, kendisinin kalem, lastik veya para fiziksel ifadesinden bağımsız sabit, fiziksel bir biçime sahip değildir. Yalnızca değerin biçimini görürüz, içeriğini değil.

Smith ve Ricardo için fiyat doğrudan değeri ile tanımlanabilir. Marx'ın biçimi içeriğe indirgediler derken kastettiği tam olarak budur. Onlar değerin içeriği emeği, doğrudan bir mübadele değeri varmış gibi ele almışlardı. Değerin, emeğin mübadele değeri maddi biçimini aldığı bir süreç olduğunu anlayamamışlardı. Ancak bu mübadele oranları değer değildir. Bunlar, üçüncü bir şeyi, içkin değer dediğimiz kavramı açıklar. Bu, Marx’ı, ondan öncekilerin ima ettiği bazı teorik problemlerin çözümü olan fiyatların değerler etrafında dalgalanmalarını incelemeye götürür.

Marx, Smith ve Ricardo’nun sormadığı önemli bir soruyu sorar: Hangi tür emek değer üretir? Smith ve Ricardo emek ve fiyatı özdeş olarak gördükleri için bütün emeklerin bütün zamanlarda değer yarattığını varsaymışlardır. Bildiğimiz üzere, bu şekilde evrensellik ve sonsuzluk kavramlarına başvurmak sorunludur. Sadece emeğin özel bir türü değer üretir: mübadele için emek. Dolayısıyla yalnızca yalnızca belirli bir tür toplum – piyasa ihtiyaçlarına göre düzenli, öngörülebilir, baskı altına alınmış emeğin olduğu - değer yasası tarafından yönetilen bir toplum olabilir.

Değer insan emeğinin evrensel bir görünüşü olarak görmektense, Marx onu emeğin belirli bir biçimini özgün olarak görüyordu: mübadele için üretim. Böylece Marx içerik ve biçimi ayırarak, evrensel ve özel arasındaki ayrımla piyasanın özelliklerinin belirli tür bir üretime özgü olduğunu göstermiş oluyordu: kapitalist üretim.

Sonuç

Açık gözükmese de, bu özel ve genel (evrensel) arasındaki ayrım, merkezi bir ideolojik konudur. Oldukça basit. Evrensel olan şeyler değiştirilemez. Düzenlemenin, mücadelenin, çalışmanın, sızlanmanın veya okumanın yararı yoktur. Eğer insanlar hep belirli bir şekildeyse o zaman şimdi de öyledirler. Ama bizler dünyayı değiştirmek istiyorsak, gerçeğimizin hangi yönlerden evrensel olmadığını, nelerin bizim toplumsal ilişkilerimizin örgütlenmesinin ürünü olduğunu, nelerin farlı bir örgütlenme türü altında değişebileceğini bilmemiz gerekir.

Kapitalist bir toplumda görünüşler dünyasının çoğu piyasa deneyimlerimizden, mübadele diyarından gelir. Ama bu tek taraflı bakış açısıyla bu piyasa deneyimlerinin tarihsel özgüllüğünü görmek mümkün değildir. Piyasanın özgürlük, eşitlik ve bireysellik temelinde yatan üretim ilişkileri hakkında belirli bir perspektife sahip olmaksızın, insan doğası hakkında evrenselleştirici ve yetersiz genellemeler yaparız. Böylesine tek taraflı bir bakış açısı, şimdiki zamanın içine sıkışmışız gibi, günümüzün problemlerinin üstesinden gelinemez, tüm zamanların genel geçer sorunlarıymış gibi görünmesine neden olur.

DİPNOTLAR

1. Şimdi birileri bütün bu metaların hala tüketicilere satılması gerektiğini ve bu yüzden faydanın tatmininin bütün üretimin sonunda olduğunu öne sürebilir. Ancak toplumdaki talebin büyük bir kısmı tamamen tüketicilerden gelen talep değildir. Üretken girdiler için kapitalistlerden gelen taleplerdir. Toplumdaki değerin büyük bir kısmı tamamen tüketici ürünlerine dönüşmez. Bunun yerine kapitalistler arasında karşılıklı olarak alınıp satılan ürünlerden oluşur.

2. Bohm-Bawerk'in Marx'ın değerin içeriği emektir savına eleştirisine yanıtta birçok akım tanımlanabilir. Kimileri Marx'ın Kapital'in 1. cildi, 1. bölümdeki savının özel yaklaşımını savunuyor. Bu kategoride aklıma ilk başta Rudolf Hilferding, Andrew Kliman ve Guglielmo Carchedi geliyor. Daha sonra Marx'ın bu bölümdeki savını analitik bir kanıt olarak sunmanın yanlış olduğunu söyleyenler var. Aksine, değerin içeriğinin soyut emek olduğu savı Marx'ın yöntemi (üretim tarzlarının bütün insan toplumunun örgütleyen ilkesi olduğu) kapsamında anlaşılmalıdır. I. I. Rubin bu yaklaşımı benimser. Üçüncü bir yaklaşımda benim de son zamanlarda incelediğim Rough Theory# blogunu tutan Nicole Peppereli'nin güncel bir çalışması var, kendisi 1. ciltin ilk bölümünün yapısının oldukça özgün olduğunu öne sürüyor. Marx'ın, burjuva yöntemle alay aracılığıyla okuyucu çekmek için toplumsal bağlamdan ayrılmış, tek yanlı, basit bir analitik kanıtla başladığını ileri sürüyor. Ancak bölümün sonunda bu basit analitik formülün rolünü değiştirerek, fetişizm savını yerleştiriyor... İlginç bir yaklaşım. Zaman zaman bu yaklaşımların bazılarını birleştirmeye çalıştım.

3. Örneğin, bu Marx'ın, bütün ayrıntıları bu serinin 6. videosunda anlatılan tüm şeyleri açıklayan toplumsal olarak gerekli emek zaman kuramına sahip olmasını sağlıyor. Bu ayrıca Marx'ın, Ricardo tarafından kaçınılan bir açmaz olan ortalama kârlar sorununu çözen Üretim Fiyatları kuramını yaratmasını da sağlıyor. Bu benim “Hangi Dönüşüm Problemi” videomda açıklanıyor. Burada ima edilen başka bir kilit nokta (burada incelemeye zamanım olmadığını hissettim) emek gücü ile emek arasındadır. Bu konu “sermaye nedir” ve “kâr nereden gelir?” gibi daha önceki/beceriksiz videolarımdan bazılarında ele alınmıştı.

Okuma Önerileri:
Ekonomi Politikten İktisada, Dimitri Milonakis ve Ben Fine,
Bu iktisat kuramının çok iyi bir tarihi, ekonomi politik içerisinden bütün farklı eğilimleri yöntembilimsel evrimini ve burjuva iktisatının kendisini, bütün karşıt eğilimleri çıkararak daima daraltıcı, özelleşmiş, matematiksel bir bilim olarak tekrar tanımladığı uzun tarihsel sürecini tartışıyor.

Diyalektik Görüngübilim; Marx'ın Yöntemi, Rosolyn Bologh
Bu kitabı gerçekten seviyorum. Sermayeyi anlamak için neden diyalektik analize ihtiyaç duyduğumuza dair okuduğum belki de en açık ve en ikna edici açıklama.

Yeni diyalektik ve Marx'ın Kapitali, Chris Arthur,
Arthur'un çalışmasından derlediğim belki de en önemli nokta, değer analizindeki bütün adımları kapitalizm bağlamında var olan adımlar şeklinde anlamanın gerekliliğidir. Arthur, sadece soyut olarak mübadeleden değer teorisinin bazı görünüşlerini geliştirme çabalarına karşı iyi eleştirilere sahip. Özellikle “basit meta üretimi” kavramına karşı iyi eleştirileri var. Bu dizide bu bakış açısını korumaya çalıştım. Şöyle ki, sürekli açıkça göstermeye çalıştım, ben kapitalizmle uğraşıyorum, mübadelenin soyut bir kapitalizm öncesi biçimiyle değil.

Diyaletiktiğin Dansı, Bertell Ollman
Diyalektiğe oldukça güzel bir giriş

Marx'ın Değer Yasası üzerine Denemeler, II Rubin, http://marxists.org/archive/rubin/value/index.htm
Bu özellikle üretim/mübadele ve içerik/biçim/öz üzerine iyi

Marx'ın İçkin Değer Kavramı, Andrew Kliman, http://libcom.org/files/kliman.pdf
Marx'ın değerin içeriği olarak emeği ve içkin değeri türeten mantıksal adımlarının oldukça ayrıntılı bir savunması.

Kapital, Karl Marx